Thị Trường Là Ngẫu Nhiên Mơ Hồ Hay Chúng Ta Có Thể Phân Tích Được ?

Phân tích chứng khoán: Quan trọng không?

Các tổ chức lớn ở quốc tế hoặc Việt Nam có rất nhiều chuyên gia phân tích, nhà phân tích vĩ mô và quản lý danh mục được thuê để làm một việc duy nhất: Cố gắng vượt qua thị trường. Các chuyên gia phân tích được thuê để tìm ra những cổ phiếu bị định giá thấp. phân tích vĩ mô được thuê để dự đoán xu hướng của thị trường và các ngành riêng lẻ. Quản lý danh mục được thuê để tổng hợp mọi thứ và vượt qua chỉ số tham chiếu của họ, thường là chỉ số Vnindex.

Có nhiều cách để phân tích thị trường. Giá trị của phân tích phụ thuộc vào góc nhìn của mỗi người:

• Một nhà phân tích cơ bản tin rằng việc phân tích công ty, chiến lược, quản lý, sản phẩm, các chỉ số tài chính và nhiều con số khác với các bản báo cáo dày cộm có thể đo lường được hoặc không dễ đo lường sẽ giúp chọn lựa những cổ phiếu vượt trội so với thị trường. Họ cũng có xu hướng cho rằng việc phân tích giá cổ phiếu trong quá khứ không mang lại nhiều giá trị và nhóm phân tích kỹ thuật nên dành thời gian quan sát các ngôi sao thay vì phân tích thị trường. Niềm tin là chắ gì giá quá khứ liên quan đến tương lai.

• Một nhà phân tích kỹ thuật thì tin rằng biểu đồ, khối lượng giao dịch, xu hướng và dãy các chỉ số tính bằng toán học là chìa khóa của cánh cửa thành công. Các nhà phân tích kỹ thuật cũng có thể cho rằng báo cáo tài chính, số liệu cơ bản là toàn bộ mớ ảo ảnh được xào nấu bởi các bàn tay ma thuật, chuyển lỗ, lập công ty con,... .Niềm tin của họ là nếu cái gì, tin gì tác động vào giá, giá sẽ dịch chuyển và cái tin gì không tác động vào giá thì tin đó là vô giá trị. Vậy giá là con số chốt cuối cùng mà tất cả phải tuân thủ và chấp nhận.

• Và còn có những người đi theo lý thuyết bước ngẫu nhiên cho rằng mọi nỗ lực để vượt qua thị trường đều vô ích. Nói ra là mấy ông này nghĩ không có cách nào có lợi nhuận siêu phàm hết.

• Thực ra sau này còn xuất hiện một phái nữa, họ lai giữa 2 phái trên luôn, đứng giữa phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản, phe nào cũng chơi. Kẻ mạnh thì không đổ thừa hoàn cảnh, cứ thế mà đầu tư thôi. Đố các bạn là ai ?

Bạn sẽ tin vào ai? Phân tích cơ bản có đáng để dành thời gian và công sức không? Phân tích kỹ thuật có phải là những con mọt sách mê tín với mấy cái đồ thị xanh đỏ trên Amibroker hay Tradingview ? Hay tất cả chỉ là sự vô ích ngẫu nhiên mà chúng ta cố gắng gán cho thị trường một ý ngiã nào đó?

Chúng ta có thể bắt đầu trả lời các câu hỏi này bằng cách xem xét giả thuyết thị trường hiệu quả (EMH) và xem các nhà phân tích cơ bản, kỹ thuật và những người theo lý thuyết bước ngẫu nhiên đứng ở đâu trong việc đánh giá hiệu quả thị trường. Sau khi đã tìm hiểu rõ về lĩnh vực này, chúng ta sẽ xem xét kỹ hơn lý thuyết bước ngẫu nhiên, phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật. Tất nhiên dần dần sẽ có các bài phía sau để chúng ta dạo một vòng ở cái chợ trời buôn bán này để thấy được rừng thì dạng nào cũng có.

Thị trường có hiệu quả không?

Cuộc tranh luận về giá trị của phân tích bắt đầu từ câu hỏi về tính hiệu quả của thị trường. Giá của một cổ phiếu hay tài sản đại diện cho điều gì? Liệu giá hiện tại của một tài sản, công ty có phản ánh chính xác giá trị đúng của nó không? Liệu có tồn tại những hiện tượng, cú sốc bất thường cho phép nhà giao dịch và nhà đầu tư có cơ hội vượt mặt thị trường bằng cách tìm ra những tài sản bị định giá thấp hoặc cao hơn không?

Có nhiều định nghĩa khác nhau về một thị trường hiệu quả. Aswath Damodaran, giảng viên của Trường Kinh doanh Stern tại Đại học New York, định nghĩa một thị trường hiệu quả là nơi giá thị trường là một ước lượng không thiên lệch về giá trị thực của khoản đầu tư. Điều này đúng, nhưng cũng là một sự đơn giản hóa và nghe nó công nghiệp quá, nói đơn giản dân dã hơn ở nhà chúng ta là: thị trường hiệu quả, mọi thông tin đã phản ánh hết vào giá rồi, mức giá đó là đúng nhất và công bằng.

Trong một thế giới lý tưởng, giá chính là "chốt sổ" của tất cả quan điểm trên thị trường — người thì lạc quan, người thì bi quan, người thì mình thích mình mua vì nó hợp mệnh, mệnh mình mệnh thổ nên mua cổ phiếu bất động sản. Hễ có thông tin mới xuất hiện, thị trường lập tức "tiêu hóa" nó bằng cách đẩy giá lên (tranh nhau mua) hoặc dìm giá xuống (khi ai đó vội vàng chốt nhẹ 10% chẳng hạn). Nói cách khác, giá là công bằng vì đó là mức mà cả bên mua lẫn bên bán đã ok đồng ý với nhau — không ai ép ai. Trong một thị trường hiệu quả, giá vẫn có lúc lệch lên hoặc lệch xuống so với giá trị công bằng — âu cũng là chuyện thường, thị trường mà, đôi khi cũng "trồi sụt" như tâm trạng con người. Nhưng những độ lệch đó chỉ là ngẫu nhiên, không theo quy luật nào cả. Và về lâu dài, giá rồi cũng sẽ "tỉnh ngộ" mà quay về đúng với giá trị cân bằng của nó. Đừng vội chê cái này, min-max reversal là một thuật toán đánh cập biên có thiệt về giá trị cân bằng đó. Bollinger Band cũng áp dụng ý tưởng đó, tại sau này xài nhiều quá ai cũng xài nó bị hiệu quả đánh hết được thôi.

Giả thuyết này còn "lôi ra" thêm một điều khá hài hước: nếu thị trường đã hiệu quả, thì chuyện vượt mặt thị trường một cách bền vững gần như là nhiệm vụ bất khả thi — ** mà suy nghĩ lại cũng đúng, nó giống như anh đã hiệu quả rồi mà mày vượt mặt anh tức là anh làm việc không hiệu quả sao, ây dà đại kỵ nhe. **

Đúng là có những lúc giá lệch pha, có những giai đoạn tài sản bị định giá quá cao hoặc quá thấp, nhưng những cú bất thường này biến mất nhanh chẳng kém gì lúc chúng xuất hiện — nhanh đến mức chưa kịp cầm điện thoại vào một lệnh nữa là giá chạy mất tiêu rồi.

Nhưng đời không như mơ. Từ kinh nghiệm thực chiến, phần lớn nhà đầu tư đều đồng tình rằng thị trường chẳng hề hiệu quả tuyệt đối như sách vở: bất thường vẫn tồn tại nhan nhản, và vẫn có những nhà đầu tư, nhà giao dịch âm thầm vượt mặt thị trường đều đặn. Tính hiệu quả của thị trường vì thế được chia thành nhiều cấp độ khác nhau, gói gọn trong ba mức chính. Và thú vị thay, ba mức này cũng chính là ba "trường phái đức tin" khác nhau — của dân phân tích cơ bản, dân phân tích kỹ thuật, và những người tin rằng tất cả chỉ là ngẫu nhiên mà thôi.

Strong Form: Các Nhà Phân Tích Kỹ Thuật

Trong hình thức mạnh của hiệu quả thị trường, giả thuyết cho rằng giá hiện tại phản ánh toàn bộ thông tin có sẵn. Không quan trọng thông tin đó có được công khai hay chỉ có top management mới biết; nếu thông tin tồn tại, nó sẽ được thể hiện qua giá hiện tại. Vì tất cả thông tin có thể có đều đã được phản ánh trong giá, nhà đầu tư và nhà giao dịch sẽ không thể tìm ra hay khai thác những bất hợp lý dựa trên thông tin cơ bản. Thường thì, các nhà phân tích kỹ thuật thuần túy tin rằng thị trường có hiệu quả theo hình thức mạnh và tất cả thông tin đều được phản ánh trong giá. . Câu họ hay hát là : Giá ơi giá ơi, giá là tất cả. Sau này không chỉ hát giá nữa mà hát thêm volume.

Semi-Strong Form: Những Người Đi Theo Đường Đi Ngẫu Nhiên

Trong hình thức thị trường hiệu quả ở cấp độ Semi-Strong, giả thuyết cho rằng giá hiện tại phản ánh đầy đủ tất cả thông tin có thể tiếp cận một cách dễ dàng. Thông tin này thường bao gồm báo cáo tài chính hàng năm, các tài liệu nộp cho Ủy ban Chứng khoán, báo cáo lợi nhuận, thông báo chính thức và các thông tin liên quan khác mà người ta có thể thu thập nhanh chóng. Tuy nhiên, không phải tất cả thông tin đều có thể tiếp cận được công khai, điều này có nghĩa là không phải tất cả thông tin đều được phản ánh đầy đủ vào giá.

Thông tin này có thể thuộc về các bên nội bộ, đối thủ cạnh tranh, nhà thầu, nhà cung cấp, cơ quan quản lý, v.v. Khi thông tin bị giấu kín khỏi công chúng hoặc cá nhà đầu tư có ít tài nguyên (nói thẳng ra là chúng ta đó), những bất thường có thể xảy ra, và cách duy nhất để thu lợi nhuận là sử dụng thông tin mà công chúng chưa biết. Điều này đôi khi được gọi là giao dịch nội bộ. Một khi thông tin trở thành công khai, giá sẽ điều chỉnh tức thì, khiến việc thu lợi nhuận từ tin tức này trở nên gần như bất khả thi. Lý thuyết Random Walk là một ví dụ về hình thức Semi-Strong của hiệu quả thị trường.

Weak Form: Fundamentalists

Thuyết hiệu quả thị trường theo dạng yếu cho rằng giá hiện tại không phản ánh giá trị công bằng và chỉ là sự phản ánh của các giá trị trước đây. Ngoài ra, giá tương lai không thể được xác định thông qua các giá trị quá khứ hay hiện tại. Các nhà phân tích cơ bản (fundamentalists) là những người ủng hộ mạnh mẽ thuyết hiệu quả thị trường dạng yếu, họ tin rằng giá trị thực của một tài sản có thể được xác định thông qua các mô hình tài chính sử dụng thông tin dễ tiếp cận. Giá hiện tại không bao giờ phản ánh đầy đủ giá trị thực của nó; các mô hình kinh tế và phân tích doanh nghiệp này sẽ giúp nhận diện những bất thường.

Trong thị trường Việt Nam, việc áp dụng mô hình tài chính để đánh giá giá trị thực của cổ phiếu vẫn còn hạn chế do thiếu thông tin minh bạch và dữ liệu, dữ liệu cũng khó tiếp cận đầy đủ với nhà đầu tư cá nhân, có khi được xào nhiều dầu cũ mà không biết. ^^

Có 2 tượng đài nối tiếp nhau cho nhóm này chắc mọi người cũng biết, một người mất rồi còn một người vẫn còn sống.

Dạng Hiệu Quả Nào Tồn Tại Trong Thị Trường Hiện Nay?

Nhiều học giả cho rằng giá cổ phiếu phản ánh đầy đủ thông tin công khai, tức là thị trường có hiệu quả bán mạnh. Điều này có nghĩa là tất cả thông tin công khai đã được thể hiện trong giá cổ phiếu, và gần như không thể khai thác được sự chênh lệch giữa giá thực và giá thị trường dựa trên thông tin công khai. Chỉ có thông tin mới mới có thể ảnh hưởng đến giá.

Dựa vào phản ứng của nhiều cổ phiếu trước các sự kiện tin tức, dường như có bằng chứng ủng hộ quan điểm này. Lưu lượng thông tin đã trở nên nhanh hơn, và các sự phát triển mới được tính vào giá ngay lập tức. Một tin bất ngờ, dù tích cực hay tiêu cực, cũng có thể khiến giá cổ phiếu biến động mạnh. Một vài ví dụ bao gồm:

Sau Khi Báo Cáo Lợi Nhuận Dưới Dự Đoán

Sau khi công bố định hướng yếu trong cuộc gọi cổ đông lợi nhuận vào ngày 9 tháng 2 năm 2, Lyft đã giảm từ $16.22 xuống đóng cửa tại $10.31 vào ngày giao dịch tiếp theo.

Sau Khi Báo Cáo Định Hướng Tích Cực

Ngay cả khi NVDA báo cáo doanh thu và lợi nhuận ròng tăng nhẹ trong báo cáo lợi nhuận quý 4 vào ngày 22 tháng 2 năm 2023, định hướng mạnh mẽ đã khiến cổ phiếu NVDA nhảy lên từ $207.50 để đóng cửa tại $236.60 vào ngày giao dịch tiếp theo.

Đây chỉ là một vài ví dụ, nhưng chúng cho thấy thông tin mới có thể làm thay đổi giá cổ phiếu theo những cách không ngẫu nhiên chút nào.

Trong thị trường Việt Nam, xu hướng này cũng đang diễn ra tương tự. Việc thông tin lan truyền nhanh chóng qua các nền tảng số như tiktok, youtube khiến các nhà đầu tư phải nhanh chóng phản ứng, thậm chí một sự việc có thể khuyếch đại lớn hơn rất nhiều lần. Tuy nhiên, thị trường Việt Nam vẫn còn nhiều yếu tố không thể đo lường, như yếu tố chính trị, chiến tranh, hoặc sự biến động của niềm tin nhà đầu tư, điều này có thể làm thay đổi cách thông tin ảnh hưởng đến giá. Do đó, việc phân tích kỹ thuật và cơ bản vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định đầu tư, thực lòng mà nói không bỏ bên nào được, chỉ là ai quen với phương pháp nào thì làm theo phương pháp và độ lớn số tiền họ đang có thôi.

Cảnh báo: Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân, không phải khuyến nghị mua bán.